jueves, 26 de noviembre de 2015

O CINE SOVIÉTICO


Á vella Rusia dos zares chegou o cinematógrafo Lumière xa en 1896 para rodar a coroación de Nicolás II e despois presentouse no Palacio de Peterhoff en San Petersburgo nunha festa presidida pola emperatriz.
En 1917 estalou a Revolución bolchevique e comezou a primeira experiencia socialista da historia. O cine non foi alleo a estas circunstancias. Lenin pensaba que  “ De todas as artes , o cine é para nós a máis importante”  lóxicamente e tendo en conta que en Rusia máis do 70% da poboación maior de 9 anos era analfabeta.  Polo decreto de nacionalización da industria cinematográfica , ésta pasou a depender do comisariado de Educación do Pobo en 1919 e nese ano creábase en Moscú a Escola Cinematográfica do Estado. O goberno bolchevique foi o primeiro do mundo en recoñecer a importancia do cine na era da cultura de masas.
A pesar da escaseza de medios materiais o cine botou a andar grazas a creadores como Kuleshov ou Dziga Vértov. Vértov foi un dos grandes do cine soviético, fundou o noticiario Kino-Pravda (Cine-verdad) onde aplicou as súas teorías  do Cine-ollo, no que pretendía a obxectividade absoluta , prescindindo de todo aquello que modificara a realidad: maquillaxe, decorados, actores, iluminación…
A influencia de Vértov na teoríaa e na práctica do cine documental foi enorme.
Pero o máis grande director do cine soviético foi Serguéi Mijailovich Eisenstein. Estudio una Escola de Enxeñería Civil de San Petersburgo e frecuentou a Escola de Belas Artes. Admirador de Da Vinci pero tamén de Freud e o psicoanálisis, durante a Revolución decantouse polo bando bolchevique. Comezou có teatro que rematou abandoando atraído polo realismo do cine  e pola influencia de Griffith e Dziga Vértov.
A obra de Eisenstein é un compromiso e unha píntese entre o realismo documental e o simbolismo e expresionismo máis barroco.
En 1924 dirixiu a súa primeira película , A folga, sobre una folga dunha factoría metalúrgica aplastada implacablemente polos soldados zaristas. En 1925 dirixiu a súa grande obra, O acoraizado Potemkim. Nela conta a sublevación da marinería do acoirazado Príncipe Potemkim na revolución de 1905. Rodou en escenarios naturais  esta impresionante obra, estructurada ao xeito das traxedias clásicas en cinco actos:
1-    O mal estado da carne, podre, que provoca o descontento da tripulación .
2-    As represalias do comandante que son o detonante da rebelión , que trunfa.
3-    Un mariñeiro morto na loita é levado ata o porto de Odessa onde nace a soliradiedade  dos cidadáns de Odessa.
4-    As forzas zaristas cargan sobre a población civil nas escaleiras do Palacio de Inverno, causando unha masacre.

5-    O barco faise á mar e atopa a escuadra zarista pero os mariñeiros doutros buques únense a eles e permiten que pasen, sen exercer oposición e saudando con ledicia.



A exemplar sobriedade e simplicidade desta gran odisea colectiva, encarnada no pobo, en claro contraste á fría actuación das tropas do zar, articulouse en 1.290 planos, combinados con xenialidade mediante unha montaxe rítmica e moi  precisa. Os movementos de cámara, en cambio, son moi  escasos : dous travellings na escena das  escaleiras e unha panorámica oblicua para enfocar á multitude no malecón.  Non se necesitaban máis movementos pois o movemento ven determinado pola acción e a montaxe. Eisenstein prolongou un tempo artificial , ata seis minutos , para potenciar a angustia e o dramatismo na antolóxica escena das escaleiras. Esta escena é unha das máis famosas e recoñecidas da historia do cine. Son 170 planos nos que retrata a un pobo inocente e indefenso fronte á brutalidade das tropas zaristas que cós fusís cargan contra os cidadáns. Os primerios e primeirísmos planos  humanizan a escena.
Eisenstein conseguiu darlle a este drama épico unha grandeza que fai que non se cinga a un episodio histórico en concreto senón que sexa un manifiesto contra a inxustiza e a barbarie. É unha obra mestra da historia do cine.
Despois do éxito acadado có Acoirazado Potemkim  realizou Octubre, 1927, sobre a revolución bolchevique. Pero a censura posterior eliminou case un tercio da metraxe na que aparecía Trotsky. A pesares disto, é unha obra barroca, con moita forza e cargada de simbolismos.

Todas estas películas son corais, onde as individualidades non teñen cabida.
Pudovkin foi outro dos grandes realizadores soviéticos, aínda que a súa idea de montaxe ten máis que ver con Griffith ou Hitchcock, é decir, traballa a montaxe previamente no guión e como unha descomposición da escena en compoñentes. Einsenstein  facíao  para expresar, unindo imaxes, sentimentos ou ideas diferentes aos das imaxes illadas.
A vitalidade expreiva do cine soviético introduciu unha auténtica revolución expresiva na teoría e na práctica cinematográfica mundial polo realismo e polas posibilidades creativas da montaxe.

A escena das escaleiras de Odessa foi recreada e homenaxeada en Os intocables de Elliot Ness , 1987 ,de Brian de Palma 


No hay comentarios:

Publicar un comentario